E-PH2180

Linja E-V13>Z1057>CTS5856>BY3880>Z5018>Z2979>Z16659>L241>PH2180, shkurt E-PH2180, është ndër nëndegët kryesore të haplogrupit E-V13 ndër shqiptarë, me rreth 4% të gjithë linjave atërore. Bartësit e E-PH2180 lidhen në vijë atërore me gjithë anëtarët e haplogrupit E-V13 në rreth 2000-4900 vjet, ndërsa me njëri-tjetrin kanë lidhje më të afërta, deri në rreth 1400-1600 vjeçare. Kjo linjë është sot shumë e përhapur në rreth Alpeve Shqiptare, në Drenicë e në Pukë, kurse më rrallë gjendet në pjesë të tjera të Kosovës, Maqedonisë, etj.

Pavarësisht se nuk është gjetur në eshtra të lashta deri tani, shpërndarja dhe diversiteti i degës paraardhëse E-L241 sugjeron se përhapja fillestare mund të ketë nisur në fillim të Epokës së Hekurit në zonën e Ballkanit perëndimor ose Europës qendrore. Gjetja e E-L241 në Antikitetin e vonë në Çekinë e sotshme e mbështet këtë mundësi. Kurse vetë E-PH2180 ka nisur të shpërndahet prej fillimit të Mesjetës, ashtu si shumë linja të tjera atërore shqiptare, duke shfaq një efekt të fortë bottleneck (një rrallim i degëzimeve, gati deri në zhdukje) deri në periudhën që përkon me fundin e trazirave të shkaktuara nga zhvendosjet masive të popujve veriorë e lindorë drejt Perandorisë Romake. Prej shek 6-10 e.s, kohë që përkon me etnogjenezën e shqiptarëve, E-PH2180 ka kaluar një zgjerim të vrullshëm por të kufizuar gati tërësisht në veri.E-PH2180 map Duke parë mungesën e plotë në Shqipërinë qendrore dhe jugore, mund të hamendësojmë se përhapja e kësaj linjë ka nisur diku mes Malësisë dhe Drenicës. Duhet përmendur se një numër i më i ulët rezultatesh E-PH2180 gjenden edhe në vendet fqinje, përqendruar kryesisht në treva me prani shqiptare, si në disa hapësira të Malit të Zi e Sanxhakut, dhe në Serbinë juglindore.

 

Shumica anëtarëve të klasifikuar nën E-PH2180 lidhen tek një paraardhës i përbashkët që duhet të këtë jetuar para rreth 1500 vitesh. Këtu hyjnë rezultate nga fiset Gash-Bardhaj, Gash-Shipshan, Thaçi i Pukës, Berishë e Kuqe, nga vëllazëritë Ponari e Dushaj në Tropojë, nga dera e Bushatllinjve të Shkodrës, si dhe nga disa zona të tjera veriore. Përmes testeve me rezolucion të lartë, kemi zbuluar se vllaznia Ponari dhe familja Bushati janë pozitiv edhe per mutacionin FT176420, që tregon se kanë një paraardhës të përbashkët edhe më të vonë, i cili duhet të ketë jetuar para rrëth 1000-1200 vitesh. Një nëndegë tjetër me moshë të përafërt përfshin fisin Thaç të Pukës, Berishën e Kuqe nga Prekazi i Drenicës, dhe një rezultat nga Argjentina me prejardhje nga Kroacia. Kurse një nëndegë e tretë ka anëtarë nga Mavriqët e Llapit dhe një person serb nga një studim shkencor, po ashtu edhe pjesën më të madhe të fisit Kiri në Pult dhe ndoshta një rumun, pozicioni i të cilit në pemë nuk është ende i qartë.

E-PH2180

*Skema është bazuar në pemën BlockTree të FTDNA.com dhe në pemën YFull.com. Disa degë nuk janë paraqitur për thjeshtësi.

Një fakt interesant është ruajtja e gojëdhënave të ngjashme nga disa prej këtyre fiseve: Bushatllinjtë mendohet se janë nga fshati Bushat ose zona përreth; Ponarët thuhet se janë banorët më të vjetër të Malësisë së Gjakovës, të ardhur para më shumë se 400 vitesh nga trevat buzë Bunës (Malaj, 2004); Dushaj mendohet se kanë prejardhje nga Dushi, në perëndim të Pukës (Malaj, 2004); Gashi-Bardhaj mendohet se ka prejardhje nga Kuçi (Malaj, 2004), ashtu si edhe Berisha e Kuqe në Drenicë; Thaçi i Pukës, ka disa gojëdhëna, ndër të cilat, më të përhapurat flasin për prejardhje nga Mamurrasi, duke kaluar nëpër Bushat, e më pas në treva të Pultit e Dukagjinit, deri sa u vendosën në Iballë (Meçi, 1996). Lidhjet gjenetike, edhe pse mjaft të vjetra, sugjerojnë se këto gojëdhëna mund të përmbajnë një shkallë vërtetësie, të paktën në rrafshin gjeografik si dhe mbështesin hipotezën e përhapjes së kësaj linje nga pjesa veri-perëndimore e trojeve shqiptare.

 

 

Burime

Malaj, I.K. (2004). Tropoja në breza. Dardania: Tiranë

Meçi, Xh. (1996). Kanuni i Lekë Dukagjinit – Varianti i Pukës. Çabej: Tiranë

Dushi, A. (2014). Bushatllinjtë e Shkodrës. Marrë në mars, 2020, nga ShkodraDaily.com